Gamy

Malarz, który maluje obraz korzysta ze zbioru kolorów zwanego paletą. Muzyk natomiast korzysta ze zbioru  dźwięków nazywanych skalą. Tak jak istnieją różne rodzaje obrazów, tak istnieją różne rodzaje gatunków w muzyce. Aby stworzyć utwór w danym gatunku muzycznym musimy posłużyć się odpowiednią skalą. Na razie zajmiemy się tymi podstawowymi

Każda skala muzyczna posiada uszeregowane dźwięki według obowiązujących w muzyce zasad, które określają ile ma posiadać dźwięków, od jakiego dźwięku ma się zaczynać i jakie odległości pomiędzy tymi dźwiękami mają wystąpić. Tak ułożonymi i spełniającymi wszystkie te zasady najprostszymi i podstawowymi skalami są gamy durowe i gamy molowe.


Budowa gam durowych


Spróbujcie zagrać na pianinie kolejno dźwięki: (od środkowego C) C D E F G A H C - 'do, re, mi, fa, so, la, si, do' - jest to podstawowa gama durowa którą nazywamy gamą C-dur(inna nazwa C-major), ponieważ zaczyna się od dźwięku C i na tym samym dźwięku kończy. Przyrostek dur mówi nam o tym, że mamy doczynienia z gamą durową. Odległość od 1 do 8 dźwięku gamy, kolejne C jest zarazem pierwszym dźwiękiem następnej. Wszystkie 8 dźwięków gamy C-dur zwane jest naturalnym szeregiem diatonicznym, ponieważ dźwięki te odpowiadają białym klawiszom fortepianu.

Najmniejszą odległością pomiędzy dwoma dźwiękami jest półton. W poprzednim rozdziale o budowie klawiatury opisywałem wam białe i czarne klawisze, np. odległość pomiędzy dźwiękiem C i cis jest właśnie półtonem, natomiast odległość pomiędzy dźwiekami C i D to całe tony. Wyjątkami są dźwięki E, F i H,C, ponieważ nie ma pomiędzy nimi czarnych klawiszy, więc odległości pomiędzy nimi to półtony. Dwa półtony tworzą odległość całego tonu:




Wiemy już, że każda gama posiada 8 dźwięków, nazywamy ją od dźwięku który ją zaczyna i kończy. W jaki zatem sposób poprawnie budować gamy durowe z różnych dźwięków? Żeby poprawnie zbudować taką gamę musimy zachować zasadę odległości, która mówi, że odległość pomiędzy dźwiękami 3i4 i 7i8  musi wynosić zawsze pół tonu.

Od C do D - cały ton, od D do E - cały ton, od E do F - półton, od F do G cały ton, od A do H -cały ton, od H do C - półton

Legenda:
1- cały ton
1/2- pół tonu

 

Taka sama zasada musi być zachowana przy budowie wszystkich gam durowych. Zapamiętajmy: Pomiędzy 3 i 4 dźwiękiem - półton i pomiędzy 7 i 8 - również półton. Żeby dokładniej zrozumieć budowę gam durowych przyjrzyjmy się, jak wygląda budowa innej gamy. Gamy D-dur:



 

Żeby odległość pomiędzy dźwiękami została zachowana zgodnie z zasadami musieliśmy w budowie gamy D dur użyć dźwięków fis i cis. 'Skacząc' z dźwięku E do dźwięku fis stworzyliśmy odległość całego tonu i analogicznie z dźwięku H do dźwięku cis. Mam nadzięję, że załapaliście... :))

Przejdźmy zatem do gam molowych.

Budowa gam molowych.

Analogicznie rzecz biorąc budowa gam molowych jest praktycznie identyczna z tą jednak różnicą, że półtony nie są umieszczone pomiędzy dźwiękami 3i4 i 7i8 lecz 2i3 i 5i6




 

Pamiętajcie, że w zależności od wyjściowego dźwięku ten sam dźwięk może mieć różne nazwy! (i różny zapis muzyczny):

cis = des
dis = es
eis = f
fes = e
fis = ges
gis = as
ais = b
his = c
ces = h




Abyśmy wiedzieli w jakiej gamy użyto do zbudowania utworu, w każdym dziele muzycznym zaraz po kluczu wiolinowym i basowym mamy zapisane krzyżyki i bemole odpowiadające dźwiękom, które trzeba było podwyższyć lub obniżyć do uzyskania konkretnej gamy. Są to tak zwane znaki przykluczowe. Oto kilka przykładów:

Gama D-dur:

Gama D-dur

 

 

 

 

 

 

Gama E-dur:

 

 

 

 

 

 

Znaki przykluczowe określają nam również tonację utworu. Tonacja utworu różni się trochę od gamy tym, że określa podstawowy zbiór dźwięków, który został użyty do budowy utworu, co oznacza, że większość dźwięków pochodzi od gamy d-dur, jednak niektóre mogą być zmienione przez kompozytora. Znajomość gam pomoże wam w budowaniu akordów :))

<<poprzednia strona *** następna strona>>